Coleiderschap in basisonderwijs maakt schoolleiderschap aantrekkelijk

Het beroep van schoolleider is de afgelopen decennia nóg complexer en uitdagender geworden. De omvang en verantwoordelijkheden van de functie zorgen ervoor dat schoolleiders een grote werkdruk ervaren. In Vlaanderen leidt dit tot een gebrek aan kandidaten voor de functie en tot grote uitval van directeurs. Al een aantal jaren leeft in het onderwijsveld de vraag of de grote waaier aan activiteiten en de achterliggende competenties die we van een schoolleider verwachten, belichaamd moeten worden door slechts één persoon.

Schaalvergroting en de introductie van nieuwe leiderschapsfuncties binnen het basisonderwijs lijken welkome initiatieven om het solo-leiderschap te doorbreken en leiderschapsteams vorm te geven. Eén van deze vormen is het zogeheten ‘coleiderschap’. Maar hoe denken schoolbesturen over deze vorm van duo-leiderschap?

Middels een kwalitatief onderzoeksdesign hielden Van Den Ouweland et al. semigestructureerde interviews met twaalf leden van schoolbesturen over hun percepties over de voordelen, nadelen en randvoorwaarden bij de implementatie van coleiderschap.

Implementatie van coleiderschap: samen sta je sterk?

Samen sta je sterk, maar wel alleen als aan de implementatie van duo-leiding een doordacht HR-beleid vooraf gaat. Coleiderschap werkt in weinig gevallen namelijk spontaan. En niet elke solo-leider is een geschikte duo-partner, menen verschillende respondenten. De implementatie van coleiderschap vraagt om:

  • Gerichte rekrutering en duo-matching; bij de selectie moet er een match gecreëerd worden op gebied van waarden, leiderschapsstijl, visie en persoonlijkheid
  • heldere taak- en mandaatafspraken; Jobdescripties moeten voldoende expliciet gedefinieerd en afgebakend worden om duidelijkheid te creëren over de taakverdeling
  • intensieve onboarding, aangepaste evaluatieprocessen en structurele ondersteuning; er moet voldoende aandacht moeten gaan naar het bieden van duidelijkheid en ondersteuning met betrekking tot samenwerkingsafspraken, besluitvorming en communicatieverantwoordelijkheden.

Is de implementatie succesvol? Dan heeft coleiderschap het potentieel om de intensiteit en eenzaamheid van de functie van schoolleider te ondervangen, het welbevinden van coleiders ten goede te komen, en de job zo haalbaarder en aantrekkelijker te maken. Dit blijkt ook uit de overwegende positieve reacties vanuit de respondenten. Volgens de meerderheid van de respondenten zal samen leiding geven vanuit complementaire competenties de school ten goede komen, met name wanneer verantwoordelijkheden en taken gedeeld kunnen worden op basis van expertise, en coleiders zich kunnen toeleggen op en verder ontplooien in specifieke taakdomeinen

Coleiderschap in basisonderwijs geen quick fix

Toch is er óók sprake van een zekere terughoudendheid op enkele punten. Deze kent haar oorsprong in de grote noodzaak aan afstemming en overleg. Een complementair en duidelijk afgebakend takenpakket is onmisbaar om coleiderschap tot een succes te maken én houden.

Dus, kunnen we zeggen dat coleiderschap een quick fix is om de functie van schoolleider instant aantrekkelijk en minder ‘zwaar’ te maken? Nee, zo eenvoudig is het niet. De implementatie van coleiderschap vereist doordachte keuzes en sterke HR-processen, met aandacht voor relationele, structurele en contextuele randvoorwaarden.

Note: aangezien dit verkennend onderzoek gebaseerd is op een beperkte groep respondenten en uitsluitend het perspectief van schoolbestuurders omvat, is er nood aan verder onderzoek dat ook het perspectief van schoolleiders zélf integreert.

 

Auteurs

Loth Van Den Ouweland is senior onderzoeker binnen het Onderzoekscentrum Toekomstgedreven Onderwijs van de Karel de Grote Hogeschool. Inge Huegens werkt als onderwijskundig ondersteuner bij Stedelijk Onderwijs Antwerpen. En Jan Vanhoof is als hoogleraar verbonden aan het Departement voor Onderwijs- en Opleidingswetenschappen (Faculteit Sociale Wetenschappen) van de Universiteit Antwerpen.

Download hier de volledige pdf