Van organisatieprestaties naar maatschappelijke impact: HRM en de SDG’s

Door Brenda Vermeeren

Armoede, ongelijkheid, klimaatverandering, gezondheid en technologische ontwikkelingen behoren tot de grote maatschappelijke vraagstukken van deze tijd. Organisaties staan daarbij niet aan de zijlijn. Door de manier waarop zij werk organiseren en mensen werven, ontwikkelen, belonen en ondersteunen, kunnen zij maatschappelijke ontwikkelingen niet alleen ondergaan, maar ook mede beïnvloeden. HRM is daarmee niet alleen een antwoord op maatschappelijke ontwikkelingen, maar ook één van de manieren waarop organisaties die ontwikkelingen mede vormgeven.

De gedachte dat HRM niet alleen gevolgen heeft voor medewerkers en organisatieprestaties, maar ook voor bredere maatschappelijke uitkomsten, is niet nieuw. Binnen onder meer sustainable HRM en stakeholderbenaderingen wordt al langer aandacht gevraagd voor de maatschappelijke verantwoordelijkheid en impact van HRM. Wat The Elgar Companion to Human Resource Management Beyond the Sustainable Development Goals, onder redactie van Ina Aust, Fang Lee Cooke en Judith Semeijn, daaraan toevoegt, is een brede en systematische verkenning van deze maatschappelijke rol aan de hand van alle 17 Sustainable Development Goals (SDG’s).

Centraal staat de SDG-HRM nexus: de verbinding tussen het maatschappelijke niveau van de SDG’s en het organisatieniveau waarop worden vormgegeven. De redacteuren willen daarmee het gesprek stimuleren tussen wetenschappers, HR-professionals en beleidsmakers over de rol van HRM bij grote maatschappelijke uitdagingen.

Duurzaamheid binnen HRM wordt nog gemakkelijk geassocieerd met klimaat en green HRM, maar HRM raakt – soms direct, soms indirect – aan alle 17 SDG’s.

De kracht van het boek zit vooral in de breedte waarmee die verbinding wordt uitgewerkt. Duurzaamheid binnen HRM wordt nog gemakkelijk geassocieerd met klimaat en green HRM, maar HRM raakt – soms direct, soms indirect – aan alle 17 SDG’s. Denk aan beloning en bestaanszekerheid in relatie tot armoede, arbeidsomstandigheden en welzijn in relatie tot gezondheid, leren en ontwikkelen in relatie tot onderwijs en werving, selectie en loopbanen in relatie tot gendergelijkheid. Duurzaamheid wordt daarmee een perspectief van waaruit naar het gehele HRM-domein kan worden gekeken.

De titel roept daarbij een interessante vraag op: wat betekent precies beyond the Sustainable Development Goals? Het beyond lijkt vooral te zitten in de uitnodiging om de SDG’s niet als afvinklijst te gebruiken, maar als vertrekpunt voor een fundamentelere discussie over de maatschappelijke verantwoordelijkheid en impact van HRM.

Een brede blik op HRM en de SDG’s

De 28 hoofdstukken zijn verdeeld over vier delen. Het eerste bespreekt de relatie tussen HRM en de 17 SDG’s, het tweede kiest een regionaal perspectief en het derde benadert de SDG-HRM nexus vanuit verschillende theoretische perspectieven. Het vierde deel kijkt vooruit en besteedt onder meer aandacht aan AI en onderzoeksmethoden. Het slothoofdstuk brengt de lijnen samen in een agenda voor toekomstig onderzoek.

Juist de combinatie van deze invalshoeken maakt het boek bijzonder rijk. De SDG-HRM nexus wordt vanuit theoretische, geografische en praktische perspectieven bekeken en de gecombineerde inbreng van wetenschappers en practitioners is een duidelijke meerwaarde. Tegelijkertijd roept die breedte nieuwe vragen op. De bespreking vanuit afzonderlijke SDG’s maakt de relatie met HRM concreet, maar de kracht van de SDG-agenda zit ook in de samenhang tussen doelen. Vooruitgang op het ene doel kan soms ten koste gaan van een ander. Deze trade-offs komen terug in het boek, maar bieden ook een interessante agenda voor verdere ontwikkeling.

Het belang van context

Bijzonder waardevol is de geografische diversiteit van de bijdragen. De regionale hoofdstukken laten overtuigend zien dat de SDG-HRM nexus niet los kan worden gezien van de institutionele, economische en culturele context waarin organisaties opereren en bieden daarmee een tegenwicht tegen een te eenzijdig westers perspectief.

De regionale hoofdstukken laten overtuigend zien dat de SDG-HRM nexus niet los kan worden gezien van de institutionele, economische en culturele context waarin organisaties opereren en bieden daarmee een tegenwicht tegen een te eenzijdig westers perspectief.

Juist die rijkdom maakt nieuwsgierig naar wat de verschillende regio’s ons in vergelijking met elkaar leren. De inzichten hadden wel nog sterker met elkaar in gesprek kunnen worden gebracht. Bijvoorbeeld om te bepalen wat contextgebonden is en wat een meer universeel karakter heeft. Daarbij valt op dat Noord- en Zuid-Amerika niet als afzonderlijke regionale perspectieven zijn vertegenwoordigd. Ook in het eerste deel wordt soms vanuit één specifieke context geredeneerd. Zo wordt SDG 16, Peace, Justice and Strong Institutions, uitgewerkt aan de hand van een interessante Colombiaanse casus. Voorbeelden uit andere institutionele contexten hadden hier de analyse verder kunnen verrijken.

Context gaat bovendien niet alleen over regio’s. Het boek maakt relatief weinig expliciet onderscheid tussen publieke en private organisaties. Voor publieke organisaties zijn maatschappelijke doelen op het gebied van bijvoorbeeld gezondheid, onderwijs, gelijkheid of sterke instituties vaak onderdeel van hun primaire opdracht. De verbinding tussen HRM en maatschappelijke impact krijgt daardoor mogelijk een andere betekenis dan in commerciële organisaties. Een explicietere vergelijking zou een interessante vervolgstap zijn.

Geen vanzelfsprekend win-winverhaal

Een andere kwaliteit is dat het boek duurzaamheid niet als een eenvoudig win-winverhaal presenteert. Hoofdstuk 22 bekijkt de SDG-HRM nexus vanuit een kritisch perspectief en in het slothoofdstuk komt de dark side of sustainable HRM aan de orde. Duurzaam HRM-beleid levert immers niet automatisch voor alle stakeholders positieve uitkomsten op: doelen kunnen botsen en wat goed is voor de organisatie, samenleving of planeet hoeft niet ook goed te zijn voor iedere medewerker.

Het paradoxperspectief uit hoofdstuk 24 biedt een interessante lens om dergelijke spanningen te begrijpen. Concurrerende duurzaamheidsdoelen en belangen zijn vanuit dit perspectief niet altijd problemen die kunnen worden opgelost, maar blijvende spanningen waarmee organisaties moeten omgaan. Daarmee vormt het een waardevolle tegenhanger van een te eenvoudig win-winperspectief.

Hier ligt wat mij betreft een belangrijke agenda voor verdere ontwikkeling: niet alleen vragen hoe HRM kan bijdragen aan de SDG’s, maar ook aan welke SDG’s, voor welke stakeholders, ten koste waarvan en onder welke omstandigheden. Duurzaam HRM vraagt daarmee ook om het herkennen en hanteren van spanningen, belangen en onbedoelde effecten.

Het is een rijk naslagwerk en een inspirerende bron voor wetenschappers, HR-professionals en beleidsmakers die zich bezighouden met de vraag hoe HRM kan bijdragen aan bredere maatschappelijke opgaven.

Een uitnodiging om verder te kijken

The Elgar Companion to Human Resource Management Beyond the Sustainable Development Goals is met zijn 28 hoofdstukken geen boek waarmee je even lekker op de bank kruipt. Daarvoor is het ook niet bedoeld. Het is een rijk naslagwerk en een inspirerende bron voor wetenschappers, HR-professionals en beleidsmakers die zich bezighouden met de vraag hoe HRM kan bijdragen aan bredere maatschappelijke opgaven. Het boek is vooral interessant voor wie wil begrijpen hoe keuzes rond werk, beloning, ontwikkeling, welzijn en inclusie doorwerken in maatschappelijke uitkomsten, hoe de impact van HRM voor verschillende stakeholders kan verschillen en welke spanningen kunnen ontstaan tussen verschillende duurzaamheidsdoelen, belangen en uitkomsten. Voor wetenschappers biedt het daarmee aanknopingspunten voor onderzoek naar de maatschappelijke impact van HRM; voor HR-professionals en beleidsmakers helpt het om verder te kijken dan organisatieprestaties alleen en de bredere gevolgen van HR-beleid explicieter mee te wegen. Wie een ingang zoekt, zou zelfs achteraan kunnen beginnen. Het slothoofdstuk brengt veel lijnen samen en biedt een uitstekend startpunt; van daaruit kan gericht verdieping worden gezocht in de afzonderlijke hoofdstukken.

De belangrijkste verdienste van het boek is wat mij betreft dat het de maatschappelijke blik binnen HRM op een ambitieuze en veelomvattende manier verbindt aan alle 17 SDG’s. De vragen die na lezing overblijven – over de samenhang tussen SDG’s, regionale verschillen, typen organisaties en botsende stakeholderbelangen – doen daar niet aan af. Integendeel: ze onderstrepen hoe rijk de agenda is die dit boek ontsluit. Het beyond uit de titel is daarmee treffend gekozen: de SDG’s zijn geen eindpunt of afvinklijst, maar een uitnodiging om verder na te denken over de maatschappelijke verantwoordelijkheid en impact van HRM.

Bibliografische gegevens

Titel: Human Resource Management Beyond the Sustainable Development Goals
Auteurs: Ina Aust, Fang Lee Cooke en Judith Semeijn
Uitgeverij: Edward Elgar
ISBN: 978 1 0353 0871 2